به گزارش حیات به نقل از ایرنا، در سالهای اخیر، تقاضا برای انجام خدمات زیبایی غیرجراحی از جمله تزریق فیلر و بوتاکس در بسیاری از کشورها افزایش یافته است.
این روشها به دلیل زمان کوتاه انجام، دوره نقاهت محدود و دسترسی گستردهتر نسبت به برخی جراحیهای زیبایی مورد توجه قرار گرفتهاند اما با این حال، یکی از موضوعات قابل توجه، افزایش گرایش به این خدمات در میان نوجوانان و جوانان است.
برخی پژوهشگران و کارشناسان اجتماعی معتقدند که گسترش تصاویر ایدهآلشده از ظاهر افراد در شبکههای اجتماعی، تبلیغات گسترده و تغییر هنجارهای فرهنگی میتواند در شکلگیری انتظارات جدید از زیبایی نقش داشته باشد.
در نتیجه، در برخی محیطها انجام این اقدامات نه تنها به عنوان یک انتخاب شخصی، بلکه گاه به عنوان یک استاندارد رایج یا نوعی فشار اجتماعی برای همگام شدن با معیارهای ظاهری تلقی میشود و بررسی این روند میتواند به درک بهتر عوامل موثر بر افزایش تقاضا و پیامدهای اجتماعی آن کمک کند.
آنچه شاید روزگاری دغدغهای برای آثار رفع پیری بود، امروز اما به تب تندی در نسل زد تبدیل شده است که بیش از هر چیز ریشه در اضطراب تصویری و استانداردهای دیکته شده شبکههای اجتماعی دارد.
این وضعیت در حقیقت نمایانگر این پرسش است که آیا جامعه امروز در پی زیبایی کاذب است؟
از تغییر معیارهای زیبایی تا نگرانی درباره عوارض و بازار غیرتخصصی فیلر و بوتاکس
متخصص پوست و زیبایی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، با اشاره به روند رو به رشد تقاضا برای تزریق فیلر و بوتاکس اظهار کرد: در هر حوزهای، زمانی که برای یک محصول یا خدمت بازار تقاضای گستردهای شکل بگیرد، افراد بیشتری به سمت استفاده از آن سوق داده میشوند.
مهدی قهارترس افزود: در این میان، شرکتهای بزرگ و چندملیتی نیز با صرف هزینههای قابل توجه در حوزه تبلیغات و بازاریابی تلاش میکنند این تصور را در میان مخاطبان، بهویژه نسل جوان، ایجاد کنند که استفاده از چنین محصولاتی یک نیاز ضروری است.
وی ادامه داد: در نتیجه این روند، گاهی موضوع از چارچوبهای علمی فاصله میگیرد و با جامعهای مواجه میشویم که چهرهها به سمت شباهت و یکنواختی پیش میروند؛ چهرههایی که در بسیاری موارد نه تنها با ویژگیهای طبیعی فرد همخوانی ندارند، بلکه از منظر زیباییشناسی نیز لزوما تناسبی با ساختار صورت افراد پیدا نمیکنند.
فشار اجتماعی؛ وقتی زیبایی به یک الزام تبدیل میشود
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: در چنین فضایی، برخی افراد احساس میکنند اگر این اقدامات را انجام ندهند، در جمع دوستان یا محیط اجتماعی خود جایگاه مناسبی نخواهند داشت یا از استانداردهای رایج عقب میمانند؛ در حالی که بسیاری از این گرایشها الزاما ریشه علمی ندارند.
قهارترس با تاکید بر اینکه نمیتوان نیاز واقعی برخی افراد به اقدامات زیبایی را نادیده گرفت، گفت: گروهی از افراد به دلایل مشخص پزشکی یا زیباییشناختی میتوانند از این روشها بهرهمند شوند، اما این موضوع به معنای نیاز عمومی همه افراد به انجام چنین اقداماتی نیست.
وی، یکی از عوامل مهم در افزایش تقاضا را گسترش شبکههای اجتماعی دانست و افزود: امروزه ذهن بخش قابل توجهی از جوانان درگیر شبکههای اجتماعی است و در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، واتساپ و سایر شبکهها، روزانه با حجم گستردهای از تبلیغات مرتبط با خدمات زیبایی مواجه میشوند؛ تبلیغاتی که میتوانند در شکلگیری نگرشها و انتظارات ظاهری تاثیرگذار باشند.
بازار پرتقاضا و ورود افراد فاقد صلاحیت
این متخصص پوست و زیبایی در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش تقاضا برای تزریق فیلر و بوتاکس باید موجب نگرانی شود، اظهار کرد: زمانی که یک حوزه به بازاری بسیار پرتقاضا و بعضا غیرشفاف تبدیل میشود، افراد زیادی بدون برخورداری از آموزشهای تخصصی وارد آن میشوند؛ در حالی که انجام این اقدامات نیازمند شناخت دقیق آناتومی صورت، پوست و بافتهای زیرپوستی است و فقدان این دانش میتواند زمینهساز بروز عوارض متعدد برای متقاضیان شود.
قهارترس، همچنین نسبت به حضور گسترده محصولات تقلبی در بازار هشدار داد و افزود: به دلیل شرایط موجود و محدودیتهای ناشی از تحریمها، بخشی از مواد مصرفی به صورت قاچاق وارد کشور میشود؛ از سوی دیگر، برخی از محصولاتی که در بازار عرضه میشوند اساسا برای استفاده در نواحی صورت طراحی نشدهاند و کاربرد اصلی آنها در بخشهای دیگر بدن است.
افزایش موارد تخلیه فیلر به دلیل عوارض
وی با اشاره به پیامدهای استفاده از محصولات غیراستاندارد خاطرنشان کرد: موارد متعددی مشاهده میشود که افراد پس از تزریق فیلر، به دلیل بروز واکنشها و عوارض شدید، ناچار به تخلیه مواد تزریقشده میشوند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، همچنین با انتقاد از فعالیت برخی افراد و حتی برخی پزشکان فاقد تخصص مرتبط در این حوزه، بیان کرد: متاسفانه شاهد فعالیت افرادی هستیم که صلاحیت حرفهای لازم برای انجام این اقدامات را ندارند؛ در برخی موارد نیز پزشکانی با تخصصهای غیرمرتبط وارد این عرصه میشوند که نتیجه آن شکلگیری بازار کاذب و افزایش احتمال بروز عوارض برای بیماران است.
فیلر؛ مادهای برای رفع نقص، نه یک ضرورت همگانی
قهارترس با بیان اینکه واژه فیلر در زبان فارسی به معنای ماده پرکننده است، تصریح کرد: استفاده از این مواد زمانی معنا پیدا میکند که برای رفع نقص، اصلاح فرورفتگیها یا بهبود برخی مشکلات ظاهری ضرورت وجود داشته باشد؛ در صورتی که محصول مورد استفاده از استانداردهای لازم برخوردار باشد، احتمال بروز عوارض به حداقل میرسد.
وی افزود: با این حال، همه محصولات موجود در بازار از کیفیت و استاندارد یکسانی برخوردار نیستند؛ برخی از این مواد ممکن است سازگاری لازم با ترکیبات طبیعی بدن از جمله هیالورونیک اسید را نداشته باشند و پس از تزریق، عوارضی مانند التهاب، عفونت یا سایر واکنشهای ناخواسته را ایجاد کنند.
عوارض بلندمدت در سنین پایینتر
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز هشدار داد: تزریق این مواد در سنین پایینتر میتواند فرد را در سالهای بعد با عوارض جدیتر و ماندگارتری مواجه کند؛ موضوعی که ضرورت آگاهیبخشی و رعایت اصول علمی در این حوزه را دوچندان میکند.
قهارترس توصیه کرد: افرادی که واقعا به انجام این اقدامات نیاز دارند، تنها به مراکز معتبر و متخصصان دارای صلاحیت مراجعه کنند؛ چراکه انجام تزریقات زیبایی باید توسط متخصصان پوست و زیبایی یا جراحان پلاستیک و در چارچوب صلاحیتهای تعیینشده از سوی کمیته امور صلاحیتها، سازمان نظام پزشکی و معاونت آموزشی وزارت بهداشت صورت گیرد تا سلامت متقاضیان به بهترین شکل ممکن حفظ شود.
وقتی مداخلات زیبایی زبان پنهان اضطراب میشود
روانشناس تربیتی و تربیتدرمانگر کودک و خانواده نیز در گفتوگو با ایرنا بیان کرد: گرایش نوجوانان به مداخلات زیبایی را نمیتوان تنها به مدگرایی یا تقلید نسبت داد؛ این رفتار در بستر تحولات رشدی، فشارهای اجتماعی، تغییرات فرهنگی، کیفیت روابط خانوادگی و تجربه نوجوان از بدن خود شکل میگیرد.
هویتیابی و اهمیت ظاهر در نوجوانی
سمیه کشاورز افزود: بر اساس نظریه رشد روانی ـ اجتماعی اریک اریکسون، نوجوانی مرحله "هویت در برابر سردرگمی نقش" است؛ در این دوره، نوجوان در پی یافتن پاسخ پرسشهایی درباره هویت، ارزشمندی و جایگاه خود است و به همین دلیل، ظاهر و چهره نقش مهمی در شکلگیری هویت اجتماعی او پیدا میکنند.
تاثیر همسالان و احساس ناکافی بودن
به گفته کشاورز، نوجوانان در این سن نسبت به قضاوت دیگران حساستر هستند و بازخورد همسالان برایشان اهمیت زیادی دارد و اگر احساس کنند ظاهرشان با معیارهای رایج در گروه همسالان یا فضای مجازی فاصله دارد، ممکن است دچار احساس ناکافی بودن شوند؛ در نتیجه، تغییر ظاهر برای آنها راهی برای کسب پذیرش، کاهش اضطراب و نزدیک شدن به تصویر مطلوب از خود میشود.
نقش شبکههای اجتماعی در شکلدهی معیارهای زیبایی
این روانشناس تربیتی ادامه داد: شبکههای اجتماعی دیگر فقط ابزار ارتباط و سرگرمی نیستند، بلکه به محیطی تربیتی و اثرگذار تبدیل شدهاند؛ بسیاری از نوجوانان معیارهای زیبایی، موفقیت و ارزشمندی را از این فضاها میآموزند.
مقایسه با تصاویر غیرواقعی
کشاورز خاطرنشان کرد: بخش زیادی از تصاویر منتشرشده در فضای مجازی حاصل نورپردازی، آرایش حرفهای، فیلترها، ویرایش عکس و مداخلات زیبایی هستند؛ با این حال، نوجوانان این تصاویر را واقعی تلقی کرده و خود را با آنها مقایسه میکنند؛ مقایسهای که اغلب به نارضایتی از بدن منجر میشود.
یادگیری اجتماعی و الگوبرداری از اینفلوئنسرها
به گفته وی بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا، نوجوانان بسیاری از رفتارها را از طریق مشاهده میآموزند؛ وقتی میبینند اینفلوئنسرها پس از انجام مداخلات زیبایی توجه و تایید بیشتری دریافت میکنند، این پیام را درونی میکنند که تغییر ظاهر میتواند راهی برای محبوبیت باشد.
اعتماد به نفس یا عزت نفس؟
کشاورز تاکید کرد: این مسئله بیش از آنکه به اعتماد به نفس مربوط باشد، به عزت نفس، تصویر بدن و خودپنداره مرتبط است؛ ممکن است نوجوانی در حوزههای مختلف توانمند باشد، اما نسبت به ظاهر خود احساس آسیبپذیری کند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، وقتی نوجوان دائما پیامهایی درباره ارزشمندی زیبایی، لاغری یا ویژگیهای ظاهری خاص دریافت میکند، ممکن است تصور کند برای دوستداشتنی بودن باید ظاهر خود را تغییر دهد؛ در این حالت، معیار ارزشمندی از توانمندیها و ویژگیهای شخصیتی به ظاهر و تایید دیگران منتقل میشود.
تغییر الگوهای زیبایی در عصر فضای مجازی
به باور این روانشناس، تعریف زیبایی در سالهای اخیر تغییر کرده است؛ در گذشته، زیبایی بیشتر با سلامت، آراستگی و تناسب با سن شناخته میشد، اما امروز چهره و بدن بیش از گذشته به موضوعی برای اصلاح، نمایش و رقابت تبدیل شدهاند.
خانوادهها چگونه برخورد کنند؟
کشاورز توصیه کرد: خانوادهها از تحقیر، سرزنش یا واکنشهای هیجانی پرهیز کنند؛ زیرا این برخوردها معمولا باعث میشود نوجوان احساس کند درک نمیشود و خواسته خود را پنهان کند.
گفتوگوی همدلانه به جای قضاوت
وی تاکید کرد: والدین باید پیش از مخالفت یا موافقت، معنای روانی این خواسته را بررسی کنند؛ از نوجوان بپرسند از چه بخشی از ظاهر خود ناراضی است، این احساس از چه زمانی شکل گرفته، چه افرادی یا محتواهایی بر آن تاثیر گذاشتهاند و تصور میکند پس از تغییر ظاهر چه احساسی خواهد داشت؛ این گفتوگو باید آرام، محترمانه و بدون قضاوت باشد.
این روانشناس تربیتی و تربیتدرمانگر کودک و خانواده اضافه کرد: گرایش نوجوانان به مداخلات زیبایی پدیدهای چندعاملی است که با هویتیابی، تصویر بدن، عزت نفس، یادگیری اجتماعی، فشار همسالان، فضای مجازی، فرهنگ خانواده و نظام تربیتی پیوند دارد؛ در بسیاری از موارد، این رفتار تنها میل به زیباتر شدن نیست، بلکه تلاشی برای کاهش اضطراب، کسب پذیرش، جبران احساس ناکافی بودن و نزدیک شدن به تصویری ایدهآل است که رسانهها ساختهاند.
از واقعیت بازار تا مسئولیت جمعی
بررسی ابعاد مختلف این پدیده نشان میدهد که رونق تزریقات زیبایی در ایران، فارغ از جنبههای پزشکی و اقتصادی، به مسئلهای چندلایه تبدیل شده است.
از یک سو، نبود نظارت کافی بر بازار محصولات و فعالیت افراد غیرمتخصص، زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی به صدا درآورده است؛ عوارضی نظیر عفونت، التهاب، واکنشهای آلرژیک شدید و حتی تخلیه فیلر در موارد متعدد، هزینه سنگینی است که متقاضیان ناآگاه به دلیل عدم مراجعه به مراکز معتبر و متخصصان دارای صلاحیت، پرداخت میکنند و این واقعیت، ضرورت بازنگری در سازوکارهای نظارتی و تشدید برخورد با مداخلات غیرتخصصی را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، این ماجرا تنها به حوزه پزشکی محدود نمیشود؛ فشار اجتماعی ناشی از استانداردهای ایدهآل اما غیرواقعی شبکههای اجتماعی، به ویژه در نسل جوان، این مداخلات را به ابزاری برای کاهش اضطراب و کسب پذیرش تبدیل کرده است.
آنچه در نگاه اول انتخابی شخصی به نظر میرسد، اغلب ریشه در احساس ناکافی بودن و ترس از عقب ماندن از معیارهای رایج دارد؛ بنابراین، حل این معضل نیازمند رویکردی ترکیبی است؛ همکاری متخصصان پوست و زیبایی، روانشناسان، نهادهای قانونگذار، رسانهها و خانوادهها میتواند ضمن کاهش آسیبهای پزشکی، به بازتعریف مفهوم زیبایی و بازسازی عزت نفس مبتنی بر توانمندیهای واقعی افراد کمک کند.
انتهای پیام//
نظر شما